![\"\"](\"http:\/\/www.zesmaal.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/Fado.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Tijdens een nacht in september, in het oude jaar, hoorde ik in het vpro-radioprogramma Nooit meer slapen <\/em>een gesprek met geheugengeleerde Douwe Draaisma. Het opende met de vraag: waarom hebben wij nauwelijks toegang tot onze vroegste jeugdherinneringen? Van rond ons 4e of 5e jaar. En zijn<\/em> die er wel? Douwe: \u2018Het nog zo jonge brein, vol in ontwikkeling, heeft wel iets anders aan zijn hoofd dan alledaagse dingen te onthouden. Het moet zo veel andere dingen leren, die voorgaan.\u2019 Tegelijkertijd vertelde hij iets wat ik niet wist: sommige kinderen vertellen zichzelf \u2019s\u00a0avonds in bed hardop wat zij die dag hebben meegemaakt. Dat klinkt erg mooi, op een bepaalde manier ontroert het ook \u2013 nog zo klein en nu al met zichzelf in gesprek \u2013 en ik zou er wat voor geven om eens te horen h\u00f3e zij zichzelf daarover vertellen. Toen Draaisma hierover sprak en het omschreef als de vroegste training van het geheugen, dacht ik terug aan een psycholoog in de kliniek, die mij aanraadde om een tijdje een zogenaamd witboek bij te houden: noteer \u2019s\u00a0avonds wat er goed was aan de dag die verstreken is. Ik sputterde eerst wat tegen, het voelt een beetje raar om dat te doen \u2013 inderdaad kinderlijk \u2013 tot het tot me doordrong dat je hiermee een oerinstinct probeert te doorbreken. Want wij zijn erop gebouwd om het slechtste<\/em> van de dag scherp te onthouden. Dit was een belangrijke eigenschap: het is beter om honderd maal te denken dat een stok een slang is dan \u00e9\u00e9nmaal te denken dat een slang een stok is.<\/p>\n Tegelijkertijd denk ik: maar wij zijn er \u00f3\u00f3k op gebouwd om juist het beste <\/em>uit ons leven te onthouden! Alsof de natuur ons hier te hulp schiet. Iedereen die wel eens in een ziekenhuis lag, weet hoe snel die tijd daarna vervliegt en helemaal wegebt. Wij kunnen lichamelijke pijn domweg niet onthouden, niet opnieuw voelen. Met geestelijke pijn ligt dat allemaal veel lastiger, die kun je terughalen, opnieuw doorleven, zoveel en zo vaak je maar wilt. Gevraagd, en ook ongevraagd. De schrijver Willem Jan Otten zei een keer: \u2018Is het niet vreemd dat wij iemand zo verschrikkelijk kunnen missen<\/em>?\u2019 Eigenlijk wel, in evolutionair opzicht is het een eigenschap waar je niet veel mee opschiet.<\/p>\n Tenzij je zegt: we missen niet alleen die ander, we missen juist ook de liefdevolle gloed die de ander in ons wakker riep. Of je zegt: die liefde \u00eds er gewoon nog, maar kan niet meer naar buiten en slaat daarom diep naar binnen. Je kunt immers zeggen wat je wilt. De Portugezen hebben er een woord voor, voor de naar binnengeslagen liefde: saudade<\/em>. De gezongen fado\u2019s zitten er vol mee. Smart. Het woord saudade is onvertaalbaar, je kunt het alleen omschrijven, met: verlies, gemis, afstand en liefde. En met heimwee, melancholie of weemoed. We zitten er vol mee, wij allemaal, tot aan de nok toe.<\/p>\n Het komt uit het Latijnse solitas<\/em> (eenzaamheid) en is onder invloed van het woord saudar<\/em> (groeten, herkennen) ge\u00ebvolueerd tot saudade. Dat is mooi gegaan: we herkennen en begroeten ons eenzame gevoel. Dat is ook maar het beste. Kom binnen! Of, zoals de verslaafden van\u00a0Anita Witzier zeiden: kom benne!<\/p>\n En daarom: Lissabon, Pessoa en Slauerhoff! Dat waren de ingredi\u00ebnten waarmee ik op eerste kerstdag vertrok. Een piepkleine overwintering, van ruim een week. Ik had er opeens zo genoeg van om hier een week lang met vuurwerk bekogeld te worden, plus ik vind: ex-verslaafden moeten naar buiten. Zo veel mogelijk. Dat hoort bij het herstel. Maak dat je wegkomt! Dus ik ook. Mijn basisscholen hebben kerstvakantie.<\/p>\n Omdat het verdiende loon van verslaafden erg karig is, reisde ik zo zuinig mogelijk. Met EasyJet vloog ik heen en weer en nam in Lissabon mijn intrek in het goedkoopste logement dat ik kon vinden, ergens in een achterbuurtje. Daar voel ik me sowieso altijd wel thuis. Portugal doet het rustig aan, kopje koffie op een terrasje in de stad: 85 cent. Dus wie doet je wat? En zoals wel vaker, wanneer het low-budget betreft, had ook dit hotelletje een keukentje voor de gasten, je bakt daar in de ochtend een stevige omelet, met bijvoorbeeld uien, paprika, tomaten en courgette, en natuurlijk knoflook. Je kakelt ondertussen met andere gasten, je hoort weer eens wat. Wie zich toch nog alleen mocht voelen kan in bijna alle grote steden terecht bij een Engelstalige AA, daar komen j\u00f3uw mensen, je hebt iets om over te praten.<\/p>\n De Portugese dichter Pessoa (alcohol, \u2020 1935) werd in het Nederlands vertaald door vertaler August Willemsen (ook alcohol, \u2020 2007). Pessoa haalde de 50 niet \u2013 drinkende alcoholisten komen zelden over die grens heen \u2013 maar Willemsen kwam maar liefst tot 71: hij stopte op tijd! En met stoppen bedoel ik: stoppen. Tot het werk van de dichter voel ik me aangetrokken en de vertaler ken ik vanwege zijn autobiografische boek De val<\/em>, waarin hij beschrijft hoe hij in 1990 opeens in de Jellinek belandde. Je vraagt je weleens af: zijn er ook nog normale<\/em> mensen op aarde? Nee, die zijn er helaas niet. Daar is ons leven ook wel te complex voor. Gelukkig duurt het maar kort allemaal. Zo voorbij. Maar je hebt bijvoorbeeld w\u00e9l normale honden op aarde, of geiten, dat is ons geluk, daar moeten we het mee doen. En in Lissabon was ik nog nooit geweest.<\/p>\n De immer droevige Slauerhoff kwam er graag, hij dichtte daar de regel: \u2018Nu weet ik waaraan ik sterven zal: aan de oevers van den Taag.\u2019 Waar het licht op schittert. De rivier, die erg breed in de Atlantische Oceaan uitmondt en de stad in twee\u00ebn deelt, zoals ons IJ dat ook doet. Maar je kunt wel zo veel willen, Slauerhoff stierf gewoon in Hilversum. Pessoa was een heel ander geval, hij weende niet voortdurend, maar hij dacht <\/em>te veel. Althans, dat vond hij zelf en noemde zich daarom \u2018een denkende dichter\u2019. Want die heb je natuurlijk ook. De meeste dichters \u2018zingen\u2019, zoals dat heet, maar hij dacht. Pessoa zou goed begrepen hebben waarom ik hier zo hamerde op stoepbloemen, op Saskia in de Oude Kerk, en waarom ik beschreef hoe de uitstraling van ons Spoorwegmuseum je helemaal in beslag kan nemen, toen hij dichtte:<\/p>\n In al wat ik bekeek, zit ikzelf voor een deel. Een opmerkelijke kerel. Hij leefde en stierf maagdelijk, misschien niet eens zo’n slecht idee, en was een intens kunstenaar. Publiceerde tijdens zijn leven vrijwel\u00a0niets, bood geen uitgever iets aan, werkte overdag een beetje als boekhouder, kon \u2019s\u00a0nachts niet slapen \u2013 zoals alle drankzuchtigen dat niet kunnen \u2013 en dus schreef hij in nachtelijke uren. Na zijn dood vond men zijn literaire nalatenschap, die bestond uit 27.000 pagina\u2019s aan min of meer onvoltooide manuscripten, nagelaten in een grote houten kist. Roem of bekendheid, het mocht allemaal wat, ongezien was hij en wilde zo ook blijven, ging op in zijn leven, ging op in zijn stad. Zag tussen de mensen op straat. Mijmerde wat wanneer hij zag hoe een vrouw buiten de was ophing, aan haar kleine balkon, want dat doen ze daar allemaal, nu nog steeds.<\/p>\n En, ach!, wat vond ook ik Lissabon heerlijk. Elke dag scheen de lage winterzon fel vanachter een strakblauwe hemel, waardoor de zonovergoten kant van een straat heel warm voelde, terwijl het aan de overkant dan weer erg fris was. Telkens trok ik mijn jas aan, of juist weer uit. Wanneer je de benedenstad verlaat, klim je of daal je alleen nog maar, Lissabon ligt tussen zeven heuvels, zoals ook Rome en Jeruzalem. De oude wijk Alfama, waar ooit de Moren zaten, spant daarbij de kroon, een wirwar van steeds maar oplopende stegen en pleintjes. Aan alcohol dacht ik werkelijk geen moment, ook niet tijdens de nacht van oud naar nieuw, het is een stad om domweg doorheen te dwalen. Zelfs museumbezoek sloeg ik ditmaal\u00a0over. Ik dacht opeens: C\u00e9zanne, Picasso, Andy Warhoofd, het zal allemaal wel. Te mooi weer, om binnen te zijn.<\/p>\n Slechts eenmaal kwamen verslavingen in mijn gedachten, dat was toen ik naar de Cemit\u00e9rio do Alto de S\u00e3o Jo\u00e3o<\/em> ging, de oude begraafplaats. Een wonderlijke plek. Bijna alle graven zijn tombes, familiegraven, kleine huisjes met een deur voor bijplaatsing, en een of twee raampjes, want ook de doden gunt men nog enig licht. Soms hing een deur half uit zijn hengsels, ik keek naar binnen, natuurlijk voelde dat een beetje ongepast. Zes kisten op schappen, aan beide zijden drie boven elkaar, onder het stof, onder half vergane doeken, een enkele verbleekte foto in een lijstje, een kruisbeeld, alles vol met uiterst dun en teer spinrag en bewegingloze slierten van wat ooit vitrage voor de ramen was. Ruimtes van roerloze stilte en de dood. En opeens dacht ik: maar gaan ook verslaafden eigenlijk wel naar de hemel?<\/p>\n Hm. Een lastige theologische kwestie. Persoonlijk denk ik: enerzijds wel, anderzijds niet. Wie het leven opvat als kostbaar geschenk en zichzelf ziet als schatbewaarder daarvan, die zal menen: nee, spijtig genoeg gaan verslaafden niet naar de hemel. Dat is helaas onmogelijk, wij kunnen niets voor u doen. Maar die moet dan\u00a0wel weten: het is \u00f3\u00f3k bijna onmogelijk om het leven van een ander op zijn werkelijke waarde te schatten. Pessoa stierf aan een alcoholvergiftiging, veel bonter kun je het niet maken. Maar toch gunnen we hem al het goede, toen, nu, en voor altijd. Wie het leven van de verslaafde echter opvat als een onvoorstelbare lijdensweg, een weg waarvan gewone stervelingen nauwelijks enig idee hebben, dat zoiets werkelijk bestaat, een tranendal zonder weerga, die zal menen: juist<\/em> een verslaafde gaat naar de hemel! Alleen zal een keurige burger dan weer uitroepen: \u2018Wel verduiveld! Zo kan ik het ook!\u2019 Maar nee, brave burger, dat is maar helemaal de vraag, of jij dat ook gekund had. Want jij hebt geen idee.<\/p>\n En zo, blijft deze kwestie onopgehelderd\u2026<\/p>\n Alleen, iemand zal nu zeker zeggen: \u2018Maar wacht eens even! Dit is de eenentwintigste eeuw, hoor, meneer Pitt, er is <\/em>helemaal geen God meer!\u2019 Ach! Niet? Is dat zo, lezer? En dat zegt u mij even? Maar hoe verklaart u dan het gebouw om de hoek van mijn kleine hotel, in mijn achterbuurtje, op vijftig passen van waar ik sliep? Ik zet het hieronder voor u neer, kijk maar mee.<\/p>\n En intussen wens ik u een heel goed Nieuwjaar, u weet wel wat ik bedoel\u2026 doe het goed!<\/p>\n Pitt Tijdens een nacht in september, in het oude jaar, hoorde ik in het vpro-radioprogramma Nooit meer slapen een gesprek met geheugengeleerde Douwe Draaisma. Het opende met de vraag: waarom hebben wij nauwelijks toegang tot onze vroegste jeugdherinneringen? Van rond ons 4e of 5e jaar. En zijn die er wel? Douwe: \u2018Het nog zo jonge brein, … Lees “33 \u2014 saudade”<\/span> verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2993"}],"collection":[{"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2993"}],"version-history":[{"count":64,"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4527,"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2993\/revisions\/4527"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/zesmaal.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nAls wat ik gezien heb vergaat, verga ik,
\nEn in mijn herinnering is
\nwat ik zag wat ik was.<\/p>\n
\n![\"\"](\"http:\/\/www.zesmaal.nl\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/de-SAP-1.jpg\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"